where trouble was needed

June 8, 2015

“Why Using Patriarchal Messaging to Promote Toilets is a Bad Idea” (letter)

Filed under: Letter to Editor — Aravinda @ 2:40 pm
Tags: ,

Dear Editor,

NIKHIL SRIVASTAV AND AASHISH GUPTA’s article, “Why Using Patriarchal Messaging to Promote Toilets is a Bad Idea” raises a number of shocking points about the campaigns that link sanitation to women’s safety rather than to public health for all. While disappointing, the government’s attitude is not exactly surprising. But I would have expected better from Vidya Balan. Why are otherwise smart, socially responsible people going along with the outrageous implications of such a message?
A few years ago the Guardian published an article co-authored by directors of four international organizations (WaterAid, Oxfam International, UN Millennium Campaign and Unicef), containing the following paragraph that has been quoted by everyone from angry young bloggers to the American Bar Association:

A report in the Times of India in February this year quoted the police in another district of Uttar Pradesh as saying that 95% of cases of rape and molestation took place when women and girls had left their homes to “answer a call of nature.”

Your piece however points to data that indicates that “most sexual violence occurs within the home, not outside it.” Rather than attributing violence to location, or trying to enclose women in the name of safety we must open the minds of all to the truth about violence, the facts about health and hygiene, and the right to freedom and dignity for all.


See Also: Not Only Toilets


June 7, 2014

Not only toilets

Filed under: Comment,Uncategorized — Aravinda @ 4:13 pm
Tags: ,

Dear Editor,

While I agree that "access to sanitation and water are fundamental human rights" the assertion that "a lack of these services is putting hundreds of millions of children, girls and women at risk each and every day" where the risks refer not to health and hygiene risk but personal safety and freedom from violence, takes attention away from basic equality and humanity.

Yes a woman should have a clean place to go and yes for the sake of public health this should not be out in the open, but even if a woman goes to the toilet in the open she should not fear for her safety.

Obviously we don’t expect Bill and Melinda Gates to look into issues of caste, gender and land tenure when they’ve got a huge toilet program going on. Good for them. But let theirs not be the last Word on the matter.

In response to

Two girls died looking for a toilet. This should make us angry, not embarrassed

Attacks on girls and women as they look for somewhere private to defecate are frighteningly common. Improving basic sanitation, as a global goal, would do a lot to make them safer.

July 1, 2008

Tales of working motherhood

Filed under: Books — Aravinda @ 1:52 pm
Tags: , , ,

So I finished I Don’t Know How She Does It (2002) and it is definitely a good read. I didn’t want it to end, and all that. Finale is worth every penny, and maybe the dragging middle was worth it too. It all comes together in the end. The more I reflect on it, and in conversations with other mothers of young children, whose work revolves around multiple focal points, inside and outside the home, I think this is a book that intimately understands our plight, and makes the reasonable demand that working motherhood not be a plight. It does all this without sacrificing literary interest. Kate’s character is genuinely inspiring (more towards the end. I was often exasperated with her in the middle. Then again, so was she, though often she was too busy to admit it.) I would have liked the ending to last longer, since that is the most exciting part of the story.

Still, for affirming the strength of the working mother, and the truth that every mother is a working mother, The Country Bunny and her Little Golden Shoes (1939) has got to be the best in my book. That is a world worth fighting for! And yet, it has it all – we see our heroine drawing on management experience as a mother, her sensitivity driving her commitment to her job, facing color-ism as well as sexism, and of course, getting a harder job than all the male bunnies!

I also appreciated The Berenstain Bears and Mama’s New Job (1984).

June 17, 2008

Can a Woman Say No?

Filed under: Provocations — Aravinda @ 8:00 pm
Tags: , , ,

నువ్వొస్తానంటే నేనొద్దంటానా?
Nuvvostanante Nenoddantana?
Telugu, 136 minutes, 2005.  Directed by Prabhu Deva.

నువ్వొస్తానంటే నేనొద్దంటానా? (Nuvvostanante Nenoddantana?)  means “If you want to come, would I say no?” or “If you want to come, would I refuse?”

This is the title of a popular 2005 Telugu movie that was remade in Tamil, Kannada, Oriya and Bengali.  Setting out to champion the dignity of labour, particularly agricultural work, its pits the rural farmer Srihari (Sivarama Krishna) against the NRI business magnate Prakash (Prakash Raj) and his son and heir Santosh (Siddharth).  At stake is Indian culture, rooted in the farm, and embodied by Siri (Trisha), the farmer Srihari’s sister.   When Siri and Santosh pair off, Santosh’s family trashes the idea of their possible marriage.  When Santosh persists, Srihari challenges him to farm an acre of land as a condition of his consent.

As Santosh sweats and toils through the farming season, Siri watches and prays for his success.

This is the plot.  As the story unfolds however, another message is hammered home, concerning a question implicitly dismissed by the title (“would I say no?”), taken as a rhetorical question.

While the dignity of physical work and the integrity of the (relatively) poor farming family are called into question and predictably settled firmly in favour of the farmer, the question of women’s agency is repeatedly settled in the negative.

What if a woman asked the question, నువ్వోస్తానన్న, నేనోద్దనచ్చునా? which means: “Though you want to come, can I say no?” or “can I refuse?”

The answer we get in this movie is: no.

 * * *

Siri, a young girl raised by her brother after both are orphaned as young children has just finished her exams and is quickly snatched up by a classmate, Lalitha (Veda Sastry), to come visit her before her wedding.

In the course of the movie, there are two boys who try to get Siri.  Santosh, initially rejected first by Siri and then by her father, manages to win over both of them.  The other one ___ is thus left in the cold.  He does not take rejection well.  He kidnaps Siri and the way out offered by the movie is for Santosh to kill him.   Siri’s father takes the blame and goes to jail for this murder committed by Santosh.

Thus neither the hero nor the villain shows the ability to understand that no means no.   The only difference between the two is that one manages to convert it to a yes, while the other dies trying.  If lesson one is that no does not necessarily mean no, lesson two is that when a woman says no, the matter is not closed – she must pay a price for her refusal.

She may say sorry and eventually comply with the man’s wishes, realizing the error of her ways.  Or she may suffer in any of several ways, such as being blackmailed, or seeing her father go to jail.  All are depicted in this movie.

Unwanted Advances

Can there even be an unwanted advance, from a man to a woman?  No.  In the case of the hero, even his unwanted advances apparently deserve to be accepted, since it would be wrong to hurt his feelings.

From a woman to a man, “unwanted advance” is redundant.  An advance from a woman, as we see in the case of the “other woman” who is after our hero, renders her ridiculous and unattractive.

Apart from being, just like the rest of their family, concerned with luxury and status, Santhosh’s cousin, who wants to marry him, is depicted as a laughingstock.   So unfeminine is a woman who pursues a man that she cannot even find her way around the kitchen and uses salt instead of sugar when making halva in her effort to find the way to her man’s heart.

Clearly there is no role for such a woman other than comic relief.   Back to our hero.

Does no mean no?

In the movie we find that, to the hero’s advances, if the object of his affections says nothing, she is saying yes.  If she says no, she is saying yes.  And if she acts to prevent unwanted advances, then it is she who will be (and say) sorry.

Screen Shot 2013-01-19 at 3.12.46 PM

Lalitha tells Santosh that Siri does not like his behaviour. He dismisses her, “that is all right.”

Santosh and Siri meet at a wedding.  The bride, Lalitha, is Siri’s friend and Santosh’s cousin.  Thinking Siri to be Lalitha, Santosh puts his arms around her and hugs her.  After being corrected, he proceeds to demonstrate to Lalitha how he (mistakenly) hugged Siri, thereby hugging her again.  Siri dislodges herself and Lalitha tells him firmly, “she does not like all that!”  To which Santosh replies, “that is all right,” meaning that her likes are irrelevant.  (23:25)

As he turns to leave the room, Santosh catches Siri making a snide remark about him.  To put her in her place, he marches back, corners her, and lectures her as follows:

Santosh corners Siri and warns her that being from London, he may behave "freely" with her.

Santosh corners Siri and warns her that being from London, he may behave “freely” with her.

“By the way …

I have come from London.
“You would have heard warnings about Indian men from abroad – accustomed to the free life there and coming and sweet-talking girls here and after enjoying x, y, z, leaving them to fly back.
Haven’t you?
Well you heard right.   I am like that only.  Be careful with me.”
Siri begs Santosh to return her horse, a gift from her brother. She refrains from fighting for it, lest the horse be harmed.

Siri begs Santosh to return her horse, a gift from her brother. She refrains from fighting for it, lest the horse be harmed.

Later at 28:48, after taking, dropping, catching and then returning her model horse, Santosh again barges in her face and says, “I have a small doubt.  I have been teasing you every day.  Another girl would have slapped me by now.  But since you haven’t done anything, I guess there is something – something.”  Thus he concludes that her failure to stop him is as good as welcoming him.

As he predicts, she soon starts liking him and the two spend time together.  At 1:02:30, he then sets out to make his next move, i.e. to kiss her.
“I feel like kissing you.” he says, moving closer.
Moving back, Siri says, “Not now, there is still time for that,” and gives him a slap on the cheek.
Grabbing the hand from his cheek, he persists, “Please …”
Firmly she says, “Santosh, let go!” and tries to dislodge herself from his hold.  He continues moving forward.  She repeats, “Please Santosh, let go!  Santosh, don’t touch … Santosh, please … “
Santosh glares at Siri after she hits/pushes him away.

Santosh glares at Siri after she hits/pushes him away.

He continues advancing until she hits and perhaps pushes him away to free herself.

The camera gives us a clear view of his reaction.  His lip jutting forward and eyes glaring with anger say, “how dare you?” though it is she who should be asking him this question.   Instead, completing the reversal of aggressor and injured party, it is Siri who apologizes, blames herself and justifies his action of advancing in spite of her refusal.    But first, he sulks and reassures himself that he is not guilty of any wrongdoing, by questioning two expert character witnesses.

At 1:03:13 Santosh asks his mother, “Amma, have you ever hit me?”  Then calls his father in London with the same question.  Both answer that obviously they have never hit him, why would they ever do that?  Could they even dream of it?  He sees that Siri hears their answers.

Armed with this certificate and rising indignation that Siri has dared to do what even his own mother and father have never done, he sulks, refuses to eat and leaves the dining table.  Siri follows him and says “Sorry” (1:04:14).  She continues, “I didn’t hit you on purpose, it happened accidentally.”  Looking down and at the point of tears, she adds, “If you want you can kiss me now… not only kiss, do whatever you want.”

Siri says sorry for hitting Santosh when he tried to kiss her though she said no.

Siri says sorry for hitting Santosh when he tried to kiss her though she said no.

Screen Shot 2013-01-19 at 4.29.58 PM

In case we did not get the point she clearly states, with tears flowing, “It is I who made the mistake.  Sorry.”  (1:04:53)

At this, our hero’s smile returns and he chivalrously tries to cheer her up by offering, “No Siri, I made the mistake.  I’m sorry.” (1:04:57)  She then heaps more blame on herself, “No, I should not have done that,” while contritely slapping herself on the cheek.  Not to be outdone he offers, “No, I went a bit too far.”  She settles the matter by declaring sharply, “Is it wrong to want to be close to a girl whom you like?” (1:05:03) and adds that being from abroad, he has no way of knowing right from wrong behavior, “How would you know?  You didn’t grow up here.”

The Character of the NRI

In the context of a steady stream of movies concerning the (male) NRI’s compatibility with India, such as Dilwale Dulhania Lejayenge (1995) or Swades (2004), the question, “If you want to come, would I refuse?” is a rhetorical one implying that Mother India is always ready to welcome back her sons, provided they show themselves worthy and able to rein in the loose morals they would have absorbed while abroad.

Take this scene from Dilwale Dulhania Lejayenge

After Raj and Simran, who have met in Europe, gotten drunk, fallen asleep, wake up the next day, Raj temporarily lets her believe that they have slept together.  She cries and hides her face.   It is then that Raj affirms his Indian character, which would apparently rule out such a transgression.

At the same time, Raj characterizes Indian womanly honour based on firm patriarchal foundations:

मैं जानता हूँ की तुम मेरे बारे  में क्या सोचती हो तुम समझती हो की मैं बहुत घटिया किस्म का आवारा लड़का हूँ।  पर मैं इतना भी गिर हुआ नहीं हूँ सिमरन।   मैं एक हिंदुस्तानी हूँ और मैं जानता हूँ की एक हिंदुस्तानी लड़की की इज्ज़त क्या होती है  मैं सपने में भी तुम्हारा साथ ऐसी हरकत नहीं कर सकता

I know what you are thinking about me.  You think that I am a good-for-nothing boy but I am not that low, Simran.  I am an Indian and I know what an Indian girl’s honour is. Not even in my dreams could I do something like that to you.

His insinuation that he has slept with her, his amusement in her distress followed by his reassurance to her is analogous to Santosh’s snatching and returning of Siri’s horse.  In each case, the man makes sure the woman knows that he could have violated her trust, but has refrained.

In this vein, once Santosh demonstrates his ability to till the soil, and adapt to the standard of living of an agricultural labourer, he will be accepted.  Tilling the soil represents not only the physical work, which after all needs to be done in any country, but also a cultural transformation to appreciating country living, honest values, and thus being worthy of the Indian woman.

Because it is his wish to marry Siri that prompted him to leave his life of luxury and presumed depravity in London for the hard work and simple living in the village, Siri is credited with teaching Santosh to appreciate Indian culture.

Kiss and Tell?

A woman’s advances also place her reputation at risk in the future, as we see in the scene, that serves to cement the bond between Santosh and Siri.

They collaborate to rescue Lalitha, who is Siri’s friend and Santosh’s cousin, from one of the most dramatic fates that can befall a bride-to-be … the walkout of the groom.  Why does she fear that the groom may pull the plug?  It seems that an old flame has appeared with love letters she had written to him earlier, threatening to show these to the groom-to-be.

So what?  No one ever asks this question.  No one wants to risk finding out.  And so follows a scene with no pretense of credibility, in which Siri and Santosh enter a small house where the letters are kept, have plenty of time to show concern for each others’ safety, and together evade attack by a dog and by a thug and emerge triumphantly with the letters.

Would the groom actually have called off the marriage if he found out about the letters?

Should Lalitha marry a man who would walkout if he knew that she had written letters to another man before?

These two questions are not asked.  To both questions, the answer is presumed to be YES.  To question this presumption is to fail the test of “Indian culture” that the movie is at pains to teach the hero.

Evidence of Lalitha’s prior affair is never shown to us – it is contained in a set of secret letters, hidden in a secret drawer of a separate house, to be retrieved and destroyed.  In contrast, Santosh’s prior affairs are carried out in broad daylight, atop a cruise liner in full swing, and full knowledge of his father, who talks to him on the phone during such a party and complains only of his son’s selective hearing over the din of the crowd.

Santosh partying

Santosh’s partying with the ladies does not impact his future marital prospects.

His earlier activities with women, clearly not confined to writing letters, not only never raise a question or put his future relationship in jeapordy, but are part of his foreign character which he will now overcome.

Leaving the Altar

Fear of cancellation of marriage after it has been fixed and announced forms a typical plot of Indian cinema – implied is that the jilted bride will then forever be ineligible for marriage, and the taint will spread to other women of her family.   To challenge the notion that one must not, at any cost, risk cancellation, a movie must take feminism and social reform as its theme – for example a movie like Lajja (2001), in which a bride, Maithili (Mahima Chaudhary) walks out of her wedding due to dowry demands; or the “Gandhian” Lage Raho Munna Bhai (2006), in which the bride, Simran (Diya Mirza) informs her prospective in-laws that her horoscope was falsified.

Sometimes even in the absence of such lofty causes as truth, Gandhi, or anti-dowry, an ordinary rom-com movie like Nuvve Kavali (2000) or Ashta Chamma (2008) accepts the idea that a woman can herself change her mind and call off her engagement.  In Ashta Chamma, although her reason is considered frivolous, when Lavanya (Colors Swathi) calls off her engagement with a “No!” no one questions that the right to decide rests with her.   In Nuvve Kavali, Madhu (Richa Pallod) backs out of her engagement not because of any problem with the groom but simply because she has changed her mind, or perhaps was not really sure in the first place.  Notably, although she decides not to go ahead with the wedding, she does not have an alternate groom settled.  The audience fully expects her to marry the boy next door, but that is not declared either at the time her father agrees to let the groom’s family know the wedding is off, nor by the end of the movie.

(edited January 2013 to add stills from movie)

March 7, 2006


Filed under: We Shall Overcome — Aravinda @ 8:00 pm
Tags: , ,


ఎక్కడ పడితే అక్కడె విష్పర్, కేర్ఫ్రీ, స్టేఫ్రీ కి ప్రకటనలు వస్తుంటే, అసలు మన దేశములో ముట్టు గురించి ఎవరికైన విష్పర్ చేయవలసిన అవసరం వచ్చిందా? అవకాశం వచ్చిందా? ముట్టు వస్తే మనకి ఫ్రీడం ఎప్పుడు వచ్చి చచ్చింది? అనే ప్రశ్నలు రావచ్చు. ఎందుకంటే, మన అమ్మాయిలకి “పెద్ద మనిషి” అయినప్పడు, నలుగురిని పిలిచి ఫంక్షన్ చేసి వూరంతా చెప్పినప్పటి నించీ, ప్రతి నెల వాళ్ళకి మెడలో “ముట్టు” అనే నోటిస్ బోర్డు పెట్టినట్టే ఉంటుంది. ఏ నెల తప్పినా చెవులు కొరికే వాళ్ళు సిద్ధంగా ఉంటారు. నెలకి మూడు రోజులు వాళ్ళు అంటరానివాళ్ళ తో సమానము. ఎవరిని తాకకుండా, ఎవరికీ వాళ్ళ నీడ తగలకుండా ఉండాలి. వంటా, పూజ చేయకూడదు. ఇంకా చేయకూడదనే లిస్ట్ ఇక్కడినించి అకాశం దాకా ఉంటుంది.

మూడు రోజులు మూల కూర్చోవటం, నా చాప, పరిమితంగా నా బట్టలు, దుప్పట్లు పెట్టుకోవటం, పసుపులు జల్లి తల స్నానం చేయ్యటం, పై నించి మంచినీళ్ళు పోయించుకోవటం, చేతులు తాకకుండా పేకాట ఆడుకోవటం, ఇవన్ని నాకు ఇంకా బాగా గుర్తున్నాయి.

ఇంకా ఎన్నో నియమాలు మరియు నిబంధనలు ఉంటాయి. వేటికి అర్ధాలు ఉండవు, ఉన్నా చెప్పరు. ఎవరో చెప్పారు, నేను ఎందుకు అని అడగలేదు, అందుకని నువ్వు అడిగితే నేను చెప్పలేను. కాని చేయవలసిందే. ఇదే వేదం. మరి కొంత మందికి అది రెండు రోజుల్లోనే అయిపోతుంది, అప్పుడప్పుడు వారం రోజులు కూడా ఉంటుంది, అందరూ మూడు రోజులు ఎందుకు కూర్చోవాలి? అని అడిగితే దానికీ సమాధానం ఉండదు. కొంత మందికి ఆ ముట్టు రాకముందు నీరసంగా ఉంటుంది, వాళ్ళు అప్పుడు పనులు మానుకోవచ్చా? బట్టలు, నీళ్ళు, వండినవి ముట్టుకుంటే అవి మైల పడేవిట, కాగితాలు, వేరే సామాను ముట్టుకుంటే ఫరవాలేదు. సరెలే ఇవన్నీ ఎందుకు వచ్చిన గొడవ, ఎక్కువగా అడిగితే ఇది కూడా ముట్టుకోకూడదంటారేమో. ఒక పోటీ లాగా ఉంటుంది, ఎవరికి ఎక్కువ చాదస్తమో వాళ్ళే గొప్ప అన్నట్టు.

ఈ ముట్టు శాస్త్రం “బైట” ఉండే రోజులల్లోనే కాకుండా, “ఇంట్లో” ఉండే రోజులల్లో కూడా తన ప్రభావం చూపిస్తుంది. మొత్తానికి మిగితా నెల రోజుల్లో కూడా ఆడ వాళ్ళు చేయ్యరానివి ఏవేవో ఉంటాయి. “ఎందుకు?” అని అడిగితే ఎక్కడో అక్కడ ముట్టు తో లింక్ ఉంటుంది. ముఖ్యంగా బహిరంగ కార్యక్రమాలలో, ఆడ వాళ్ళని వేరు చెయ్యటానికి ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని పూజలకి, యాత్రలకి, స్పష్టంగా “బాలా కుమారీలు, పెద్ద ముత్తయిదువులు” రావచ్చని అంటారు, ఆ రోజు ముట్టు అవుతున్నా, అవకపోతున్నా, ముట్టు అయ్యే ప్రసక్తి ఉన్న మహిళలని వేరు చేస్తారు. ఎందుకంత భయం అనే ప్రశ్న గురించి సైకాలజిస్టులు అన్వేషించాలి.

ముఖ్యంగా పెళ్ళి చేసేటప్పుడు, మొగ వాళ్ళకున్న అర్హతలు ఆడవాళ్ళకి ఉండవని చెప్పటానికి ఎన్నో సాంప్రదాయాలు చేరుకొన్నాయి. కన్యాదానాలు, అప్పగింతలు మానమంటే మానుతారు కాని పెళ్ళి చేయ్యటానికి మహిళా పూజారి కావాలనుకొంటే, దొరకదన్నారు. ఎందుకు? పెళ్ళికి ముందుగా పెళ్ళి కొడుకుకి వొడుగు అవసరం, పెళ్ళి కూతురికి లేదన్నారు. ఎందుకు చేయ్యటలేదు? అది కుదరదన్నారు. ఎందుకు? అడిగితే, ఆడ వాళ్ళు కొన్ని చదవకూడదు, కొన్ని నేర్చుకోకూడదు. ఎందుకు? గుడి లో ఇంత వరకే వెళ్ళచ్చు దాటి లోపలకి వెళ్ళకూడదు. ఎందుకు? పూజారి అవటానికి అర్హులు కారు… ఎందుకు? అని అడిగితే ఇచ్చే జవాబుల్లో మొదటిలో కాని, చివరిలో కాని, మొత్తానికి ఒకే విషయం వచ్చేది: “ముట్టు.” “ముట్టు అంటే మైల.” ముట్టు ఎంత దోషమో చెప్పటనికి ఏవేవో వేదాలు, శాస్త్రాలు, ఎన్నో రకాలుగా చెప్పారుట. సత్య యుగం లో ముట్టుండేది కాదుట. సీత కాలం లో ఇవన్నీ అవకుండగానే పిల్లలు పుట్టే వాళ్ళట. ఏది నమ్మకపొయినా ఇంకా నమ్మలేని విషయాలు చెప్పేవాళ్ళు.

అసలు ఆడవాళ్ళకి ముట్టే లేకపోతే, మానవ జన్మ గతేమిటి? అది తెలిసి కూడా అదేదో మహాపాపం, దురదృష్టం అన్నట్టు భావిస్తారు మన వాళ్ళు. మనము ఏ పాపం చేస్తే ముట్టు వచ్చిందో అని చెప్పటానికి కథలు కూడా ఉన్నాయి. అందుకనే కాబోలు, ఆ ముట్టు అయ్యే రోజులు సులభం చేయ్యటానికి ఎక్కువ ప్రయత్నాలు కూడ చెయ్యటం లేదు. అసలు మనం ముట్టుని ఒక ఇబ్బంది లాగా ఎందుకు చూసుకుంటాము? ఈ ప్రశ్నలు అడిగితే చాలా మంది విచిత్రంగా చూస్తారు. ఎందుకంటే అది ఇబ్బంది “లాగ” కాదు, ఇబ్బందే. ఎక్కడి కైనా వెళ్ళాలన్నా, ఎవరైన రావాలన్నా, పెళ్ళి ముహూర్తాలు సైతం చూడాలన్నా, మొట్ట మొదట్లో అసలు “ఆ రోజుల్లో” రాకూడదని చూసుకుంటాము. అన్నిటికి “ఆ రోజులు” తప్పుకోవాలంటే మన జీవితంలో 10-25% పక్కన పెట్టవలసి వస్తుంది.

మా అత్త చెప్తుంది, 50 ఏళ్ళ కిందట వాళ్ళ పెళ్ళి అయినప్పుడు ముహూర్తం పెట్టటానికి వాళ్ళ అక్కలు, ఆడ పడుచులు, అందరి ముట్ల తారీకులు చూసి పెట్టినా, మొత్తానికి పెళ్ళి రోజు తనకే ముట్టు వచ్చింది. నోరు మూసుకొని పెళ్ళి చేసేసుకుంది.

ఈ పద్ధతులు ఎవరు పాటిస్తునారో, ఎంత కాలం నించి పాటిస్తున్నారో వివరించే పని సోషియాలజిస్ట్‌లకి వదిలేస్తాను. ముట్టుని వర్ణిస్తూ క్షేత్రయ్య, అన్నమయ్య, చోఖమేల లాంటి మహాకవులు ఏమి పాడారో అర్ధం చేసుకొనే పని సాహితీ పండితురాళ్ళకి వదిలేస్తాను. ఈ వింత సంప్రదాయాల వల్ల, నాకు కూడా ముట్టు అనేది ఒక దురదృష్టం అనే అభిప్రాయం బలంగా ఏర్పడిపొయింది. ఏ ఆడపిల్లకైనా వేరే అభిప్రాయం కలగడానికి అవకాశం వుందా?

***చిన్నప్పుడు నేను Anne Frank 13 ఏళ్ళప్పుడు రాసిన ఆత్మకధ చదివాను. WW-II జరుగుతునప్పుడు, చావు బ్రతుకుల్లో దాక్కుంటూ ఒక డైరీలో తన వ్యక్తిగతమైన ఆలోచనలు రాసేది. ముట్టు గురించి రాసినది నేను ఎప్పుడు మరిచిపోలేదు. “ఎంత ఇబ్బందైనా, ఇది నా సొంతమైన, తియ్యటి రహస్యం” అని రాసింది. ఆ అమ్మయికి అంత ధైర్యం, అంత మనశ్శాంతి ఎట్లా వచ్చిందో నాకు ఎప్పుడు అశ్చర్యంగా ఉండేది. ఇరవై ఏళ్ళ తరవాత నాకు కూడ, ముట్టు విషయంలో, ఆ శాంతి దొరికింది.

నిజానికి నేను “కప్” గురించి విని 6-7 సంవత్సరాలు అవుతోంది. ఎక్కడ విన్నానంటే, మహారాష్ట్ర లో ఒక గిరిజన గ్రామం లో. గిరిజనులు చెప్పలేదులే – వాళ్ళు ఏమి చేస్తారో నేను అడగలేదు, వాళ్ళూ చెప్పలేదు. కాని వూరునించి వచ్చిన వాళ్ళము కొందరం ఈ సమస్య గురించి మాట్లాడుకున్నాము … ఏమి చేస్తాము ఇక్కడ ఎక్కడా డస్ట్‌బిన్ లేదు. వాడిన నాప్‌కిన్లు ఏమి చేయ్యాలి? పేపర్లో కట్టేసి మళ్ళీ వూరికి వెళ్ళినప్పుడు పారేయాలి. కొందరము బట్ట వాడుకున్నాము, అవి పెంకుళ్ళ మీదా తొందరగా ఆరిపోతాయి, ఎవరికి కనపడకుండా. ఇలా మాట్లాడుకుటుంటే, కెనడా నించి వచ్చిన ఒక అమ్మాయి ఏమి చెప్పిందంటే, చిన్న రబ్బర్ కప్ వాడుకుంటుందని. అది వూరికే లోపల పెట్టుకుని, రోజుకి రెండు మూడు సార్లు పారపోసి, సుబ్బరంగా కడిగి, మళ్ళి లోపల పెట్టుకోవచ్చుట. నిమిషం కూడా పట్టదు.

అప్పుడే నేను అది ట్రై చేసుంటే ఎంత హాయిగా ఉండేదో, అని నాకు ఇప్పుడు అనిపిస్తోంది. అస్సలు ముట్టు హాయిగా ఉంటుందా? చదువుకొనే రోజుల్లో ఐతే అప్పుడప్పుడు నాకు కాళ్ళల్లో, పొట్టలో ఎంత నొప్పి ఉండేదో, అస్సలు ఇవాళ క్లాస్‌కి క్షేమంగా చేరగలనా లేదా అన్నట్టు ఉండేది. స్నానం చేసి ఇంటి నించి బయల్దేరే లోపల నాప్‌కిన్ మార్చుకోవాల్సి వచ్చేది ఒక్కోసారి. అది అవుతున్న రోజుల్లో ఏదో ఒక రకమైన బరువు, వాసన, చెమట. నాకే అనిపించలేదు ఇదంతా పెట్టుకుని గుడికి కాని పెళ్ళి పేరంటములకు కాని వెళ్ళాలని. ముట్టు అంటే అశుభ్రమైనది అనే భావం నాకు కూడా ఉండేది.

ఈ లోపల ప్రతి నెల నేను ఇంతా చెత్త పారేయటము కూడ నాకు నచ్చలేదు. బట్ట సంచీలు తీసుకెళ్ళి కూరలు కొనుకోటం, సీసాలు తీసుకెళ్ళి బల్క్ లో బియ్యము, పిండి, పప్పులు నింపుకోవటం, రుమాలు పెట్టుకోవటం, కాగితాలన్ని recycle చెయ్యటం, తొక్కలు, గింజలన్నీ compost చెయ్యటం అలవాటు అయినప్పుడు, ఈ వొక్క విషయం లో ఎందుకు చెత్త ఎర్పడాలి అనే సమస్య గురించి ఆలొచించాను. మన వాళ్ళు ఎప్పుడి నించో పాత చీరలు చింపుకుని మడతపెట్టి వాడుకుంటునారనుకో, కాని అవి అధునికంగా చెయ్యకపోతే వాడుకోటానికి వీలుగా ఉండవు. అమెరికా లో చాలా మంది పర్యావరణం గురించి శ్రద్ధ తీసుకుని బట్ట తో menstrual pads ఎలా design చేస్తే వేసుకోటానికి మెత్తగా, బరువు లేకుండగా ఉంటుందో, వుతకటానికి సులభంగా ఉంటుందో అనే దాని గురించి ప్రయత్నాలు చేసి, దూదితో, బాగా దువ్వేసిన గోగి తో బట్టతో pads కుట్టి అమ్ముతున్నారు. నేను చదువుకునే రోజుల్లో అప్పుడే దుకాణం లో “Glad Rags” అనే మోడల్ కొత్తగా దొరికితే కొన్నుకున్నాను. 25 డాలర్లకి మూడు వచ్చేవి. మెల్లి మెల్లిగా బల్క్‌లో పాకెట్లూ కొన్నాను, ఇంకా disposables వాడుకోవటం పూర్తిగా మానేసాను.

పర్యావరణం గురించి కొన్నాను కాని వీటి వల్ల చాలా లాభాలు కనిపించినాయి నాకు. మొట్ట మొదటి రోజు నాకు కూచిపూడి క్లాస్ ఉంది, కొంచం భయపడ్డాను, ఇది ఎట్లా ఉంటుందో అని. కాని ఎంతో హాయిగా ఉంది. వాసన లేదు, నొప్పి లేదు, బరువు లేదు. అసౌకర్యం లేదు. అప్పుడే నాకు తెలిసింది, నేను మళ్ళీ disposables వాడనని. పదేళ్ళు ఇట్లా గడిచినాయి. మా అమ్మయి పుట్టిన తరవాత కొత్త నాప్‌కిన్స్ కొందామని చూస్తే, అప్పడికి ఇంటర్నెట్ లో చాలా రకాలు, కంపనీలు తయారు చేస్తున్నాయి. అన్నీ చూసి ఏవో కొన్నాను, కాని మళ్ళీ కప్ గురించి అలోచించాను. ఇది వాడుకుని చూద్దామా? నా స్నేహితురాళ్ళందరికి ఈమేళ్ళు కొట్టాను. ఎవరైతే ట్రై చేసారో, వాళ్ళందరు కప్ గురించి గొప్పలు చెప్పుకుంటూనే ఉన్నారు. రెండు రకాలు ఉన్నాయి ఇంటర్నెట్లో. ఒకటి రబ్బర్, ఒకటి సిలికోన్‌. రెండిటికీ గారంటీ ఉంది – నచ్చకపోతే పైసలు వాపస్ ఇస్తారు. ఇలాంటప్పుడు ట్రై చేస్తే నష్టం ఏమిటీ?

ఆర్డర్ ఇచ్చాను. పొస్ట్ లో వచ్చింది. ఇంకా నా పీరియడ్ ఎప్పుడొస్తుందా అని ఎదురు చూశాను.

ఆ తరువాతా మేమంత కలిసి గ్రాండ్ కేన్యన్ చూడటానికి వెళ్ళాము. అది ఎంత బ్రహ్మాడంగా ఉందో, ఇంకో విషయం కూడ అంత స్ట్రైకింగ్ గా ఉంది. అక్కడ తిరుగుతునప్పుడు మెన్సెస్ మొదలైనా, నేను “అయ్యో!” అనుకోలేదు. అయిపోయినప్పుడూ నేను “అమ్మయ్య!” అనుకోలేదు. ఎప్పుడు వచ్చినా, ఎప్పుడు పోయినా, నాకు ఏమి ఇబ్బంది లేదు.

ఈ ఇబ్బంది లేకుండా ఉంటే రాత్రి పగలుకు ఉన్నంత తేడా ఉంటుంది. మనలో మనకి ముట్టు గురించి నామోషీ లేకపోతే, మన గురించి వేరే విషయాల్లో కూడా అభిప్రాయాలు మార్చుకోలేమా? దీనీ గురించి ఇంకా చాలా మంది చర్చిస్తే బాగుంటుంది. కనీసము మూఢ నమ్మకాలని ఎదుర్కొనే ధైర్యం తెచ్చుకోగలము. ఇంకోకళ్ళ అనుమతి కాని బలవంతం కాని లేకుండా, మన పనులు మనం చేసుకోవచ్చు, తిరగవలసినప్పుడు తిరగచ్చు, విశ్రాంతి కావాల్సినప్పుడు తీసుకొవచ్చు. ఆడ వాళ్ళకి ఈ స్వతంత్రం వస్తే అన్ని రంగాలో కూడ స్వాతంత్ర్యం కోసం ప్రయత్నం ఇంకా బలంగా చెయ్యగలము.


Originally Appeared in ఈ మాట Issue 42, March 2006


Blog at WordPress.com.

Ask Amma

Peace, Justice and Sustainability on the Home Front


Reflections on Education

Exert, exhale

Please subscribe for useful updates on Homeschooling and life in general


Ideas, Thoughts and many more..